Tá muid go léir eolach ar an seanscéal; ‘Tá saol oíche Bhaile Átha Cliath chomh dona’, ‘Níl áit ar bith le dul ach Coppers’, ‘Sna seanlaethanta maithe, bhí Sráid Leeson cosúil le Stráice Las Vegas’. Bíonn na tuairimí seo faoin saol oíche inár bpríomhchathair bheag beagnach i gcónaí diúltach, agus caithfidh mé a rá go n-aontaím leo go pointe áirithe, agus is dócha go n-aontaíonn tusa freisin. Caithfidh gurb é ‘An bhfuil tú ag dul go Coppers?’ an frása is coitianta a chloiseann tú ar oíche amach. Ach seachas a bheith ag gearán faoin easpa rogha agus an milleán a chur ar shaol na hoíche féin, spreag smaoineamh a tháinig chugam le déanaí an ceist orm: an orainn féin atá an fhadhb, seachas ar shaol na hoíche? An sinne an margadh a choinneoidh saol na hoíche beo? Meastar go hidirnáisiúnta gur tír í Éire a bhfuil grá aici don ól agus atá an-mhaith ag sóisialú, ach an bhfuil sé sin fíor fós sa lá atá inniu ann?
Tar éis an tsaoil, tá ag éirí go maith leis an tír, in ainneoin an bhoilscithe atá ag ardú. Tá ár gcaiteachas ag ardú agus tá infheistíocht ó chomhlachtaí ilnáisiúnta i dteicneolaíocht ag méadú freisin, mar sin cén fáth nach bhfuil ár saol oíche ag fás chomh maith?
Ba ar an gcéad oíche de Sheachtain na bhFreisear a fuair mé mé féin i ‘Pawnshop’ ar Sráid an Dáma. Is oth liom é a admháil, ach ní raibh a fhios agam fiú go raibh an áit ann, tá brón orm! Shiúil mé isteach agus thuig mé go raibh cuma an-aithnidiúil ar an áit; bhí mé ann cheana féin don Doom Slice cáiliúil. Cé go raibh mé i ndea-ghiúmar agus sásta gach duine a fheiceáil don chéad uair ó dheireadh na bliana coláiste seo caite, ní raibh mé in ann gan smaoineamh ar rud amháin: is beag club oíche a bhí san áit seo i ndáiríre. Bhí siad tar éis na soilse a mhúchadh beagán agus Cumann DUDJ a fháil chun cúpla amhrán a sheinm, agus sin é. I rith an lae, bhí sé cosúil le gnáthbheár nó bialann ar bith eile i mBaile Átha Cliath. Chuir mé an smaoineamh sin as mo cheann, ach níorbh fhada go raibh sé ar ais arís.
Dé Máirt, chuaigh mé go Bewleys. Arís, bhí orm aghaidh a thabhairt ar an réaltacht: bhí mé ag damhsa agus ag ól i siopa caife ar phríomhshráid siopadóireachta na príomhchathrach. Is dócha go bhfuil sé sin go deas, ach an bhfuil sé i ndáiríre? Tagann do sheantuismitheoirí anseo tráthnóna chun cupán tae nó seacláid the a fháil, agus faoi mheán-oíche tá tusa anseo ag ól vodka whites nó X-lites. Feicim dhá phríomhcheist leis seo, agus téann siad sa dhá threo. Ar an gcéad dul síos, an féidir leat tú féin a ligean ar shiúl i ndáiríre nuair atá tú ag smaoineamh i gcúl d’intinne go bhfuil tú ag damhsa i siopa caife? Ar an dara dul síos, cén fáth a ndéanann gnólachtaí i mBaile Átha Cliath, cosúil leis an dá áit thuas, é seo? An gcaithfidh siad a bheith oscailte i rith an lae chun brabús rialta a dhéanamh? Mura mbeadh Pawnshop in ann píotsa a dhíol i rith an lae, an mbeadh siad in ann vodka black a dhíol san oíche?
Tá an rud céanna fíor faoi Café en Seine agus áiteanna eile. Bíonn siad ar fad oscailte i rith an lae chomh maith leis an oíche, ach cad a deir sé sin faoin margadh? An sinne cuid den margadh seo, nach féidir brath air chun infheistíocht a dhéanamh ann? Tá Coppers ag creidiúint ionainn ó 1996, ach is cosúil nach bhfuil mórán áiteanna eile sásta an riosca sin a ghlacadh agus dul sa seans sa mhargadh. Mar sin caithfear an cheist a chur: an bhfuil an oiread sin grá againn i ndáiríre d’oícheanta amach? Cinnte, tráthnóna Dé hAoine, gheobhaidh tú Hogans agus O’Regans lán le ‘Post Pav-ers’ agus daoine eile, ach cad faoi thráthnóna Dé Máirt? Cad faoi oíche Dé Domhnaigh? An bhfuil muid chomh díomách faoin saol oíche atá againn agus faoinár ngearán féin go bhfuil muid tar éis éirí as?
Nuair a smaoiním ar chathracha Eorpacha eile, agus ar phríomhchathracha eile ar fud an domhain, ní cosúil go bhfuil a saol oíche chomh deacair lenár saol féin. Díreach ó bharr mo chinn, i Londain tá Tape, Fabric, Ministry of Sound, Cirque agus The Scotch. Tá an rud céanna fíor i bPrág, i bPáras, i gCóbanhágan, i Milano agus i Maidrid.
Mar sin, nuair a thagann turasóirí Eorpacha go Baile Átha Cliath le haghaidh deireadh seachtaine de chlubanna agus oícheanta amach, cad atá againn le tairiscint dóibh? Nuair a shroicheann siad an t-aerfort, ní féidir leo fiú meitreo a fháil isteach sa chathair. Fiú tar éis dóibh táille ard tacsaí a íoc nó turas bus a fhulaingt, níl againn ach dornán áiteanna le lua má tá siad ag lorg club oíche ceart. Ní féidir a shéanadh go bhfuil neart tithe tábhairne agus beáir againn le tairiscint dóibh, ach nuair a bhuaileann 12:30am oíche Dé hAoine nó Dé Sathairn… ádh mór orthu! Mar sin, cad í an fhadhb? De réir RTÉ, in 2025 bhí 23 club oíche a bhí ag feidhmiú go rialta againn sa chathair, i gcomparáid le thart ar 100 sa bhliain 2000. Mar sin, an iad na rialacha neamhghnácha agus dochta maidir le ceadúnais ar a bhfuil an milleán? Thuairiscigh an Irish Times in 2025 go raibh meán-am dúnta club oíche san Eoraip thart ar 6:30am, agus anseo is é 2:30am atá ann. Ach bhí na rialacha sách cosúil go luath sna 2000idí, nuair a bhí beagnach cúig oiread níos mó clubanna oíche againn.
Ceart go leor, mar sin an orainne atá an locht? Bhuel, fuair taighde ó Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath amach dá mbeadh ionaid ar oscailt ó 12 go 3am, go ndúirt 62% de na daoine a ghlac páirt sa taighde go n-úsáidfidís ionaid cheoil, agus dúirt 57% go n-úsáidfidís beáir. Ach, rud suimiúil, sa taighde céanna dúirt 50% go raibh sé róchostasach, dúirt 47% nach raibh siad sábháilte i mBaile Átha Cliath san oíche, agus dúirt 32% go raibh sé deacair teacht abhaile.
Ní orainne atá an milleán i ndáiríre. An bhfuil muid tar éis scaoileadh le saol na hoíche agus iompú thar oíche ó thír óil go tír na n-infheistíochtaí in AI? Níl. Tá Baile Átha Cliath róchostasach le haghaidh oíche amach, níl daoine in ann cóisir a dhéanamh mar a rinne siad roimhe seo. Ní chuidíonn ár gcóras iompair le saol oíche atá ag fás, mura bhfuil tú sásta turas garbh ar bhus a fhulaingt ar do bhealach abhaile. Maidir le sábháilteacht, is rud suibiachtúil é sin, ach is cinnte nach mbeadh fonn orm fanacht thart i lár na cathrach ag 5am. Beag beann ar ár ndlíthe ceadúnaithe, is cosúil go bhfuil tosca eile ann atá ag cur isteach ar shaol na hoíche agus nach mór aghaidh a thabhairt orthu. Dá mbeadh an Luas ar fáil 24 uair sa lá, bheadh níos mó daoine in ann dul amach. Dá mbeadh praghsanna na ndeochanna níos saoire, cheannódh níos mó daoine iad. Agus dá mbeadh na sráideanna níos sábháilte, shiúlfadh níos mó daoine orthu. Mar sin, in ainneoin an ghráin ar fad a fhaigheann sé, tá saol oíche Bhaile Átha Cliath ag déanamh a dhícheall agus ag tabhairt an chuid is fearr den dá shaol don tír, faigheann do sheanmháthair a cupán tae agus faigheann tusa do vodka black agus ‘boogey’ san áit chéanna!
